اینکه پیشگفتار نوشتاری پر بار تر از خود نوشتار بشود ، چیز تازه ای نیست .شاید شناخته ترین این ها نزد ما ایرانی ها همانا مقدمه ی ابن خلدون باشد که بسیاری حتا نمیدانند که مقدمه ی چیست.
فصول فخریه اثر جمالالدین احمد پسر عنبه -نوشته شده به سال ۸۲۷-ص ۳۵
کردان بسیارند وآنها در کوههای (ماسبذان ) وحوالی انجا می باشند.......وکردان خالص انند که در فارس واصفهان وبعضی از انها در جبال ماسبذانند.همان/همان ص
شوربختانه کوششگر چاپ کتاب در پانوشت همان رویه ماسبدان را در شمال عراق دانسته است.
از مرگ هزاراسب تا اغاز بکار اتابکان ، در سرزمین بختیاری ، اگاهی ها اندک وپریشان کننده است.تاریخ گزیده (733-740) که خود می گوید آگاهی هایش را از زبده التواریخ کاشانی ؟ برگرفته است ، منبع ومرجع اصلی تاریخ نگارانی همچون شبانکاره ای(738) و معینی (816) وکتبی (823) ودیگران است که با توجه به تاریخ زندگی نویسنده اگاهی هایی به مطلب گزیده افزوده اند. از میان این آگاهی ها می توان چنین برداشت که : با مرگ هزار اسب که اوج پیشرفت
خاندان عیاض بود، جانشینان او در نتیجه ی تغییر سیاست سلجوقیان در وزارت نظام الملک ، از نفوذ کمتری در دستگاه حکومتی بهره دارند . از سویی سلغریان در فارس ارام آرام منطقه ی نفوذ خودرا گسترش داده از انجمله لرستان جنوبی را نیز از آن خود می کنند.تاريخچه ي جمهوري خود مختار تالش ـ مغان
نوشته: الهام محمداف ، ترجمه : علي عبدلي
توجه : بر رسي هاي انجام شده گوياي آن است كه اين مقاله تاكنون در 36 سايت و وبلاك منتشر شده و حتي در 2 سايت به صورت كتاب در آمده و به فروش گذاشته شده است ولي متاسفانه فقط در 6 مورد نام منبع ذكر گرديده ، در 21 مورد نام نويسنده و در 30 مورد نام مترجم حذف شده است . آري چنين است معني اخلاق و شرافت فرهنگي در بخشي از جهان اينترنتي ايران !.
مقدمه:از زمان امضاء قرارداد ننگين تركمنچاي وتجزيه ولايات قفقاز از پيكر ايران و دونيمه شدن سرزمينتالش، در بيناقوام ساكن در ولايات جنوب قفقاز، تالشانتنها قومي بودهاندكه به هواي وصل به مام ميهن اصلي،بارها به اشكال مختلف وحتي با خيزش و شورشعمومي، صداي اعتراض خود را بهمفاد عهد نامه مذكور بهگوش جهانيان رساندهاند .
در سال 1993 نيز در منطقه تالش نشين آنسويآستاراچاي وقايعي با هدف تشكيل جمهوري خود مختارتالش - مغان رخ داد كه مضمون اجتماعي و فرهنگي اش رادر سه عبارتِ: نيل به آزاديهاي دمكراتيك در شرايط پساز فروپاشي شوروي،مقابله با انديشههاي پان توركيستي وحفظ هويت قومي،ميتوان خلاصه كرد .در 448هق/435هخ ، هزاراسب بهمراه بزرگانی چون عمیدالملک کندری ،وزیر طغرل و ابوعلی پسر ابوکالیجار دیلمی وپور ابو شوک از سالاران کرد های شمال بغداد در جشن ازدواج خلیفه ی بغداد با دختر برادر طغرل ، حضور دارد .نام هزار اسب به عنوان یکی از 4 تن بزرگان کشور-در غرب –نشان از موقعیت والای بختیاری ها وسالارشان دارد. از این پس هر جا طغرل هست ، هزاراسب وسپاهش نیز حضور فعال دارند.
سرآغاز سخن را با درود به روان پاک دانشمندان واندیشمندانی که عمر با ارزش خودرا در راه گسترش دانش وفرهنگ این مرز و بوم ، از راه نوشتن وبرگرداندن وویرایش وپالودن نوشته های گدشتگان –که روان انها همواره شادباد- می اراییم وبرای زندگان ارزو ودر خواست تندرستی ودرازای عمر سودمند داریم . باری از انجا که هم زبان ما در این سدسال روانتر وساده تر شده است وهم آگاهی های ما بسیار بیشتر شده است وهم با پیشرفت فناوری وبویژه اسانی رفت وشد وکار میدانی ونیز دسترسی گسترده تر به منبع ها ومرجع هاو...بازنگری وویراستاری وبازسازی وبروز نمودن اگاهی ها ی نوشته های چاپ شده در این سدسال از نیاز های بنیادین امروز ما میباشد.
هر چه ترکان گستره ی سرزمین های در اختیار خودرا گسترش می دهند ، با همان سرعت وسعت سرزمین های باقیمانده در دست دیلمیان ، کوچکتر وکوچکتر می شود.اما گویی اقبال بختیاری ها وحاکمان انها با ترکان گره خورده است وبا نزدیک شدن طغرل سلجوقی به سرزمین انان، اقتدار اینان نیز افزوده می شود.واین همزمان است با جانشینی هزاراسب پور بنکیر ،بجای پدر در سرزمین بختیاری.شوربختانه با وجود اینکه هزاراسب بزرگترین وتوانمند ترین سالاران بختیاری از خاندان عیاض می باشد ، از زمان وچگونگی اغاز حکومت او واینکه پدر وی که او هم از بزرگان این خانواده بوده است ، چگونه زندگی وحکومت را رها کرده است ،اطلاعی در دست نیست.
جای جای ایران زمین ، سرداران وسالاران رهبری مردمانی از قوم خود را در بدست اوردن قدرت از دست رفته ، عهده دار شده وبه سهم خواهی قیام نمودند. برخی از این رهبران همه ی کشور وبرخی سرزمین خودرا نشانه رفتند.اقوام لر –در ان دوران کرد_ازاین امر استثنا نبودند .از هر گوشه ی سرزمین های لر نشین یک یا چند سالار با لشکری از اقوام سربلند کرده وپایتخت را مجبور به شناسایی ورسمیت دادن به حکومت انها ، هرچند در گستره ی کوچکی از کل سرزمین.پیش از این به برخی معروفترین انها اشاره کرده ایم.خاندان حسنویه در لرستان وهمدان وکرمانشاه وخاندان عیاض در سرزمین های بختیاری وکهگیلویه وخوزستان وگاه حتا بخش هایی از فارس ،اینگونه سر بلند کردند....کارما پرداختن به این خاندان است ،خاندانی که از دهه های پایانی سده ی 4تا دهه های پایانی سده ی 5، نزدیک به 100 سال حکومت بختیاری وپیرامون را عهده دار بوده اند.
داستان زندگی از یورش تازیان تا آمدن اتابکان
پیش درامد :آنچه تا کنون ودر بخش های چندگانه تقدیم علاقمندان شد ، همانا جمع آوری وفراهم نمودن آگاهی های آمده در نوشته ها وکتاب های تاریخی مرجع بوده که از لابلای سطرهای بیش از سد کتاب گردآوری شده است .اینک اما بر بنیاد این آگاهی ها می توانیم –در اندازه ی توان – روند زندگی مردم بختیاری را از یورش تازیان تا امدن اتابکان ،داستان وار ونزدیک به آنچه بوده است ، بنگاریم.
این که نگارنده نام مردمان کوه نشین هزار وچهار سد سال پیش را در سرزمین بختیاری ،بختیاری می آورد ، از سر ناآگاهی نیست ،در ان دوران وتا 300-400-سال بعد کوه نشینان در همه جای این سرزمین پهناور-ایران-کرد نامیده می شدند که تازی نگاران آنرا جمع بسته واکراد می نوشتند.برای شناسایی بیشتر جای نام زندگی آنها را به دنبال می اوردند –اکراد فارس واکراد شاچورخاست واکراد ایذج و...-وهرچند نام بختیاری در حدود 400 سال پیش بر زبانها جاری شده است اما در هر صورت ان مردم نیاکان این مردمند وگفتن بختیاری بدانها –بطور قطع –بدون ایراد خواهد بود.با این یاداوری که واسطه ی کرد و بختیاری واژه ی لر است که هنوز جاریست .دو واژه ی اخری ملکی یا سرزمینی هستند و نه قومی همانگونه که واژه ی کرد نیز به مانند شهری والبته مخالف آن! شکلی از زندگی بوده اس=کوه نشینی وشبانکارگی.
::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
بنام خداوند جان وخرد-لر وبختیاری آنچنان که شایسته ی آنهاست کمتر شناخته شده است.تاریخ آنها محدود به تاریخ اتابکان -کوچک و بزرگ -شده است وتاریخ معاصرشان با کم توجهی وگاه بی توجهی تاریخ نویسان ایرانی روبرو بوده وخارجی ها هم -با وجود برخی کارهای ماندگار -به اگاهی های معدود مسافران وماموران وسپستر باستانشناسان بسنده نموده ودنبال هدف های خود بوده وهستند.این میان قلم بدستان لر هم کار اندکی انجام داده اند وبرخی نیز با نوشتن یکی دو کتاب کار خودرا پایان یافته پنداشته وبازنشسته شده اند...خوب اینک که اینترنت مجال نیکی برای نوشتن فراهم نموده است بر قلم بدستان لر تبار است که با پژوهش ها وبررسی های همه جانبه ودانشی ودانشگاهی کوتاهی های گذشته را جبران نمایند.در این راه آنچه بیش از معرفی تاریخ وفرهنگ ما -به نشانه ی بخش پر بار وماندگارتاریخ و فرهنگ ایرانی -اهمیت دارد چگونگی وشکل مستند وبخردانه ی معرفی این تاریخ وفرهنگ است تا آنجا که مورد توجه وبهره برداری علاقمندان ونیازمندان قرار گیرد.(امری که شوربختانه از سوی برخی جوانان لر تبار نادیده گرفته می شود تا آنجا که با سرسختی همه ی پژوهش ها وپزوهشگران را در هر جایگاه نفی میکنند وگاه تندروانه!وبی ترس ونگرانی دست به تخریب آنها می زنند.. )نگارنده همه ی تلاش وکوشش خودرا در این راه بکار خواهد برد-با سپاس از پیشینیانی که راه را برای او ودیگر علاقمندان هموار نموده اند....وبا این امید که از یاری وهمراهی همتباران اندیشمند بی بهره نماند.تندرستی وامیدواری برای همتباران وهممیهنان وجهانیان آرزو دارم.فریبرز خواجه برج سفیدی